Hafızam beni yanıltıyor mu bilmem. Geçmişte çok daha yüksek enflasyonlu günler yaşadık. Ancak fiyatların böylesine büyük oranlarda her gün hatta bazen günde iki kez arttığı günler yaşamadık. Bu yaşadığımız bir ekonomik kriz gibi duruyor olsa da sanki daha farklı bir gelişme. Gelin Cumhuriyet tarihimiz boyunca enflasyon gelişimine kısa başlıklarla bakalım.
1923-1950 dönemi
Osmanlı döneminde 1. Dünya Savaşı'nın finansmanı amacıyla dolaşımdaki para sürekli artırıldı. 1917 başında 50 milyon lira olan dolaşımdaki kâğıt para aynı yılın sonunda 100 milyon liraya ulaşmıştı. Bu durum ise piyasadaki ürün fiyatlarının 20 kata varan oranda artmasına ve şiddetli bir enflasyona neden oldu.
Yüksek emisyon artışının getirdiği enflasyon ortamının yeniden yaşanmaması için Cumhuriyetin ilk yıllarında para arzının artırılmamasına gayret edildi. II. Dünya Savaşı koşullarına kadar bu politika izlenerek para arzı ciddi oranlarda artmadı.
Cumhuriyetin ilk yıllarında "Türk Parasının Değerini Koruma Kanunu" çıkarıldı. 11 Haziran 1930'da Merkez Bankası kurularak Osmanlı Bankası'nın görev ve yetkilerine son verildi. Merkez Bankası kurulduktan sonra diğer ülke para birimleri karşısına Türk lirası değerlenme sürecine girdi. 1923’ten 1938’e kadar dolar en düşük 1,28, en yüksek 2,12 eski lira olmuştu.
Demokrat Parti dönemi
1950 Türkiye genel seçimleri ile Türkiye'de 10 yıl sürecek Demokrat Parti iktidarı başladı. Demokrat Parti, devlet temelli bir ekonomi anlayışını terk ederek daha liberal politikalar uyguladı. Bazı ürünler haricinde ithalat büyük ölçüde serbest bırakıldı. Ayrıca ABD kaynaklı düşük faizli krediler ile Marshall yardımları alındı ve piyasaya para arzı artırılarak üretimin ve kalkınmanın artırılması hedeflendi.
1950'den itibaren uygulanan maliye ve para politikaları ciddi enflasyon artışına yol açtı ve 1954'ten itibaren ise kalıcı bir enflasyona dönüştü. Ekonomik istikrarsızlık Demokrat Parti iktidarına yeni bir ekonomik program uygulamaya mecbur kıldı. 4 Aralık 1958'de alınan "İstikrar Kararları" ile ithalata sınırlamalar getirilerek ithal mallara olan talebin azaltılarak döviz rezervinin artırılması hedeflendi.
60'lı yıllar
1960 darbesinin ardından liberal ekonomi politikalarından vazgeçilmiş ve 1963 yılında yürürlüğe konulan kalkınma planı ile planlı ve düşük enflasyonlu bir dönem yaşanmıştır. 1966 yılında enflasyon sıfırın altında yüzde eksi 2 idi. 1960’ta dolar 4,75 eski, 1961’de 9,04 eski lira idi.
70'li yıllar
10 Ağustos 1970'te Türk ekonomi tarihinde üçüncü büyük devalüasyon yaşandı. 1970'li yıllarda dünyada yaşanan iki büyük petrol krizi nedeniyle istikrarsız piyasa ortamında fiyatlar yükseldi.
Devam edecek….
