İki haftadır BUSİAD Yeşil Bursa Çalışma Gurubu toplantısında BUSİAD Başkanı Tuncer Hatunoğlu’nun hazırladığı ‘’Nilüfer Çayı Kirliliği’’ raporunu değerlendirdik, şimdi de sonuç bölümünü sizlerin değerlendirmenize sunuyorum, gelin bu kirliliğin çok değerli tarım topraklarına sahip Bursa Ovası üzerindeki etkilerini, Sayın Hatunoğlu’nun hazırladığı raporun bu bölümünde değerlendirelim;
Nilüfer Çayı’nın mevcut durumu bir çevre sorununun ötesindedir. Nilüfer Çayı, Bursa’nın doğal yaşamı, su kaynakları, tarımsal üretimi, sanayi faaliyetleri ve kentsel gelişimi açısından stratejik öneme sahip bir akarsu sistemidir. Çay ve havzası, yalnızca suyun bir noktadan başka bir noktaya taşındığı doğal bir koridor değil, ekosistemlerin devamlılığını sağlayan, yerleşim alanlarını ve ekonomik faaliyetleri etkileyen, havzanın çevresel ve hidrolojik dengesinde belirleyici rol oynayan bir yaşam sistemidir. 2026 yılı itibariyle yapılan mevcut durum değerlendirilmesi, Nilüfer Çayı’nın su kalitesi, kirlilik baskıları, akarsu koridorunun kullanımı ve gelecekteki iklim riskleri bakımından bütünleşik ele alınmasının gerektiğini ortaya koymaktadır. İncelenen analiz sonuçları ve baskı unsurları sorunun tek bir kirleticiye, tek bir sektöre veya sadece belirli bir akarsu kesimine indirgenemeyeceğini göstermektedir. Nilüfer Çayı’nda gözlenen çevresel bozulma, evsel ve endüstriyel atık su girdileri, tarımsal faaliyetler, katı atıklar, arazi kullanımdaki değişimler ve akarsu sisteminin doğal işleyişine yönelik müdahalelerle beraber değerlendirilmelidir. Bu baskılar, havzanın su kalitesi ve ekolojik bütünlüğü üzerindeki etkilerinin yanı sıra su yönetimi, taşkın güvenliği ve iklim değişikliğine uyum açısından da önemli sonuçlar doğurabilir. Dolayısıyla Nilüfer Çayı’nın iyileştirilmesi yalnızca kirliliğin azaltılmasına yönelik teknik bir çalışma değil, Bursa’nın doğal kaynaklarının korunması, yaşam kalitesinin geliştirilmesi ve sürdürülebilir kalkınmasının desteklenmesi açısından ortak bir sorumluluktur.
Çözüm Yaklaşımı: Ölçmek, önlemek, iyileştirmek ve izlemek
Nilüfer Çayı’nda kalıcı iyileşme sağlanabilmesi için mevcut durumun ortaya konmasıyla sınırlı kalmayan, uygulamaya ve sonuçların izlenmesine dayalı bir yönetim programı oluşturulmalıdır. Bu programın ilk aşamasında, su kalitesi ve debi ölçümlerinin ortak bir veri sistemi altında birleştirilmesi, kirletici kaynaklarının, kirlilik baskı noktalarının ve taşkın açısından kritik kesimlerin belirlenmesi gerekmektedir. İkinci aşamada, evsel ve endüstriyel atık su girdilerinin kontrolü, tarımsal kaynaklı kirliliğin azaltılması, katı atıkların akarsu sistemine ulaşmasının önlenmesi ve su verimliliğinin artırılması yönünde ölçülebilir hedefler belirlenmelidir. Üçüncü aşamada, akarsu koridoru ve doğal taşkın alanları korunmalı, daralmış kesimler, menfezler ve köprüler incelenmeli, yağmur suyu yönetimi iyileştirilmeli ve iklim değişikliğine uyum tedbirleri uygulanmalıdır. Son aşamada ise belirlenen hedeflere ulaşma düzeyi, düzenli izleme sonuçları ve performans göstergeleriyle değerlendirilmelidir. Her hedef için sorumlu kurum, uygulama takvimi, finansman kaynağı ve doğrulanabilir başarı ölçütü tanımlanmalıdır. Bu yaklaşım Nilüfer Çayı’na ait çalışmaların birbirinden bağımsız projeler olmaktan çıkarılarak ortak hedeflere yönelen, izlenebilir ve hesap verilebilir bir havza iyileştirme programına dönüşmesini sağlayacaktır.
Genel Sonuç: Nilüfer Çayı’nın bugünkü durumu, havzanın doğal kaynaklarının korunması ve yönetilmesinde bütünleşik bir yaklaşımın gerekliliğini ortaya koymaktadır. Su kalitesi, su miktarı, arazi kullanımı, ekolojik bütünlük ve taşkın güvenliği birbirinden ayrı ele alınacak konular değildir. Nilüfer Çayı’nın iyileştirilmesi için öncelik, kirletici yüklerin azaltılması, su kaynaklarının verimli kullanılması, doğal akarsu koridorunun korunması ve gelecekteki iklim risklerine karşı havzanın dayanıklılığının artırılması olmalıdır. Bu hedefe ulaşmak, yalnızca kamu kurumlarının veya yalnızca sanayi kuruluşlarının sorumluluğunda değildir. Yerel Yönetimler, su ve çevre yönetimi kuruluşları, sanayi işletmeleri, tarımsal üreticiler, üniversiteler, meslek örgütleri ve sivil toplum kuruluşları ortak bir veri ve eylem zemini oluşturmalıdır. Nilüfer Çayı’nın geleceği, mevcut sorunların ne ölçüde doğru tanımlandığı kadar, bu sorunlara karşı hangi önlemlerin, ne zaman uygulandığı ve sonuçlarının ne ölçüde izlenebildiğiyle belirlenecektir. Nilüfer Çayı’nın korunması, Bursa’nın su güvenliğinin, ekolojik geleceğinin ve sürdürülebilir kalkınmasının korunmasıdır. Sorun yalnızca su kirliliği değildir; su miktarı, su kalitesi, arazi kullanımı, taşkın güvenliği ve iklim değişikliği risklerinin birlikte oluşturduğu bir havza yönetimi sorunudur.
BUSİAD Başkanı Tuncer Hatunoğlu’nun ‘’Havza Yönetimi Sorunu’’ tanımlamasını, ben de Nilüfer havza yönetiminde yapılan büyük bir hatanın Bursa’yı çok büyük bir taşkın riskine soktuğunu vurgulayarak açmak istiyorum. Şöyle ki, Hüdavendigar Parkından itibaren yakın çevre yollarının arasında akan tabii yatağın, aslında çok güzel görünümlü bir park haline getirilmesinin arkasında, İklim Değişikliği şartlarında oluşacak olağandışı bir taşkında Bursa’mızda çok büyük acılar yaratabilecek, çok riskli bir ortam oluşmaktadır. Konu Büyükşehir Belediye Başkanımıza ve Park Bahçeler Müdürümüze iletilerek, yatak içindeki akışa mani olacak tüm engellerin, güzel görünümlü ağaçların, barakaların, tenis kortları çitlerinin kaldırılması istenmiştir ve kaldırılacağı sözü alınmıştır. Bu engeller doğal yatağın taşkın suyu taşıma kapasitesini büyük ölçüde küçültmektedir ve büyük bir taşkın riski yaratmaktadır!