İnsan, doğası gereği bildiği gerçekleri dinlemek istemez. Ona gerçek olmayacak kadar güzel şeyler söyleyin; can kulağıyla dinler ve inanır. "Çok çalışıp, emek verip orta halli bir gelir elde edeceksin" dendiğinde canı sıkılır; tatlı hayat ve kolay para hikayelerine kapılır gider.
Bu sebeple dünyada en kolay para kazanılan faaliyetler, insanlara hayallerini satanlardır. Şeytana uyup kendisini o hayalin içerisinde bulanlar, bir süreliğine ne kadar doğru bir iş yaptığını düşünerek, buna bağlı cesaret ve zekasını överek tam bir özgüven patlaması yaşar. Bu deneyime şahit olanlar da vagonlardan birine atlamaya heveslenir.
Dünya tarihinde bu döngüler defalarca yaşanmıştır. Başlangıç, çılgınlık ve çöküş adımları düzenli bir şekilde ilerlemiştir:
· Lale Çılgınlığı (1636-1637)
· Mississippi Şirketi Balonu (1719-1720)
· Güney Denizi Balonu (1720)
· Büyük Buhran (1929)
· Dot-Com Balonu (1995-2000)
· 2008 Küresel Finans Krizi...
Bunların hepsi, gerçeklikten kopulan önemli finansal olaylardır. Günümüzde de daha düşük düzeyde olsa da sayısız çılgınlığa şahitlik ediyoruz. İnsan bir çılgınlığa kapıldığında öyle fanatikleşir ki, gerçeği düşman görür ve bilimden kopar. Tıpkı Güney Denizi Balonu’na katılan ve her şeyini kaybeden Isaac Newton gibi... Newton, katıldığı bu çılgınlık sonrasında o ünlü sözünü söylemiştir: "Gök cisimlerinin hareketlerini hesaplayabilirim ama insanların deliliğini değil."
Bugün bilgiye ulaşmanın kolaylığı, rekabetin artması ve küresel düzeyde ulaşılan üretim kapasitesi kârlılığın düşmesine neden oldu. Emek, bilgi, hatta sermayenin bile tek başına para kazanmaya yetmediği bir süreçten geçiyoruz. İşte bu ekonomik iklim, insanların hayallere kapılmasına, şansa bir şans daha tanımasına imkan tanımaktadır. Bireyler farklı mecralarda risk alarak hayat standartlarını yükseltme peşine düşmektedir.
Hayal satma piyasası gün geçtikçe büyümekte, gerçek dünyadan daha büyük bir boyut kazanmaktadır. Ne diyelim; Newton’u bile içine alıp öğüten çılgınlıklar, insanoğlu var olduğu sürece bitmeyecek.
Duygularınıza hakim olmaya çalışın…
