İki duygudan vuruluyoruz.
İki duygu ile soyuluyoruz.
Birincisi yardımseverlik,
ikincisi tamahkârlık…
Birinde “Birilerine yardım edeyim” diyoruz, diğerinde “Biraz daha kazanayım.”
Ve gariptir, birbirinin tam tersi gibi görünen bu iki duygu aynı kapıya çıkıyor: Aklın devreden çıkmasına…
Yardım denince, deprem denince, çocuk denince, hasta denince cebimize elimizi attık. Çünkü insanız. Çünkü vicdanımız var. Çünkü karşımızdaki acıya kayıtsız kalmak istemiyoruz.
Dolandırıcı da bunu biliyor zaten.
Bizim vicdanımızı bizden daha iyi tanıyor. Adı Deniz Feneri olsun, Ahbap olsun fark etmez.
Sonra öbür taraftan vuruluyoruz.
Nice Banker, Titan, Saadet Zinciri, fon benzeri olaylar oldu, yine akıllanmadık. Bu defa karşımıza acı çeken bir insan değil, tatlı bir kazanç koyuyorlar.
“Paranı bana ver, kısa zamanda ikiye katlayayım.”
Normal zamanda oturup hesaplasak olmayacağını anlayacağız. Banka vermiyor, ticaret vermiyor, dünya vermiyor ama bir adam bize ayda yüzde bilmem kaç kazandıracağını söylüyor ve inanıyoruz.
Çünkü inanmak istiyoruz.
Aslında ikisinin de altında yatan neden aynı: Yoğun duygu baskısı ile aklın kör olması…
Birinde vicdan gözümüzü kapatıyor, diğerinde tamah.
Dolandırıcının en büyük mahareti de zaten budur. Sizi ikna etmekten önce hangi duygunuzdan yakalayacağını bulur. İyi insansanız iyiliğinizden, açgözlüyseniz açgözlülüğünüzden girer.
Sonuçta kasa aynıdır, hep kazanır…
Duygusu ile hareket eden insanlardan oluşan toplum asla ders almaz, akıllanmaz. Çünkü her olaydan sonra kişileri konuşuruz, yöntemi konuşmayız.
“Bunu nasıl yaptı?” deriz.
“Bunca insan nasıl inandı?” deriz.
Sonra birkaç ay geçer, isim değişir, tabela değişir, hikâye değişir ve aynı filmi yeniden izleriz.
Yaşadığımız şu olaylar yabancı basında konu oluyor mu, bir Alman, bir Japon yaşadıklarımızdan haberdar mı bilinmez. Ama oturup ortalama bir Alman ya da Japon vatandaşına şunu anlatsak beyni dumura uğrar, anlayamaz, inanamaz:
“Adamın biri çıktı. İnsanlardan para topladı. Çok yüksek kazanç vaat etti. Binlerce insan parasını verdi.”
“Peki teminat?”
Yok.
“Devlet garantisi?”
Yok.
“Bu kazancın kaynağı?”
Belli değil.
“Peki niye verdiler?”
Çünkü daha çok kazanacaklarına inandılar.
Sonra başka bir hikâye anlatırız:
“Birileri yardım topladı. İnsanlar hiç sorgulamadan para gönderdi.”
“Para nereye gitti?”
Belli değil.
“Kim denetledi?”
O da belli değil.
“Peki niye gönderdiler?”
Çünkü yardım etmek istediler.
İşte mesele burada.
İnsanlığımızdan vazgeçemeyiz. Yardım edeceğiz. Kazanmak da isteyeceğiz. Bunlar kötü duygular değil.
Ama yardım ederken de aklımızı kullanacağız, kazanırken de.
Çünkü vicdan akılsız kalırsa istismar edilir.
Tamah akılsız kalırsa soyulur.
Ve galiba bizi soyanlar değişiyor ama soyulduğumuz yer hiç değişmiyor:
Duygularımız.
