BTSO'nun “Bursa'daki 250 Büyük Firma Araştırması”na göre en büyük 250 firmanın yüzde 26'sını oluşturan otomotiv sektörü, Bursa ekonomisini sırtında taşıyor.
BTSO ''Bursa'daki 250 Büyük Firma Araştırması''na göre, Bursa'nın ilk 250 büyük firmasının yüzde 26'sını oluşturan otomotiv ana ve yan sanayi firmaları, cironun da yüzde 49'unu elinde bulunduruyor.
Şirketlerin 2009 yılı içinde yaptıkları net ciro tutarları esas alınarak oluşturulan araştırmada, OYAK Renault, 5 milyar 773 milyon lira ciroyla Bursa'nın en büyük firması oldu. TOFAŞ 5 milyar 87 milyon lirayla ikinci, Bosch Sanayi ve Ticaret A.Ş ise 1 milyar 144 milyon lirayla üçüncü sırada yer aldı. 2009 yılında 250 firmanın toplam cirosu, önceki yıla yüzde 1,3 gerileyerek 33 milyar 785 milyon lira olarak gerçekleşti.
Sıralamada yüzde 26'lık payla ilk sırada yer alan otomotiv ana ve yan sanayi sektörü, 16 milyar 554 milyon lirayla Bursa'nın en büyük 250 firmasının toplam cirosunun yüzde 49'unu tek başına elde etti. Yüzde 21'lik payla ikinci sırada yer alan tekstil ve konfeksiyon sektörü ise ilk 250 firmanın toplam cirosundan yüzde 13'lük pay aldı. 250 firmanın iş imkanı sağladığı kişi sayısı, bir önceki yıla göre yüzde 6,5 gerileyerek 96 bin 603 kişi oldu. Sıralamada en fazla istihdam sağlayan sektör, 35 bin 262 kişiyle otomotiv ana ve yan sanayi olurken, tekstil ve konfeksiyon sektöründe faaliyet gösteren firmalar da 24 bin 30 kişiye iş imkanı sağladı.
KAR ARTIŞI YÜZDE 40'I BULDU
İlk 250 firmanın vergi öncesi dönem karları, önceki yıla göre yüzde 40'lık artışla 1 milyar 369 milyon liraya ulaştı. Otomotiv ana ve yan sanayinde faaliyet gösteren firmaların vergi öncesi dönem karı, yüzde 3,4'lük düşüşle 527 milyon 819 lira olarak gerçekleşti. Sert düşüş yaşayan sektörlerin başında ise makine ve metal geldi. Sıralamada 26 firmayla yer alan sektörün vergi öncesi dönem karı, yüzde 87'lik azalmayla 39 milyon 751 bin liraya indi.
Türkİye ekonomisine yön veren önemli profesörlerimizin araştırma hakkındaki kısa değerlendirmeleri ise şöyle;
Prof. Dr. Necmi GÜRSAKAL
Elde ettiğimiz oranların kaba göstergeler olduklarını ve deyim yerindeyse, Bursa ve Türkiye açısından özel kesimin en üst tabakasına ilişkin bir şeyler anlattıklarını belirtmeliyiz. Örneğin, KOBİ'ler açısından durum farklı olabilir. Diğer yandan, gerek ISO'nun gerekse BTSO'nun çalışmalarının Türkiye ve Bursa için oldukça iyi birer gösterge olduklarını da vurgulamamız gerekir.
Temel amacımız, ilgilendiğimiz oranların genel eğilimini açıklamaktır. Bu nedenle, 2001 yılının kriz yılı olması ve oranlarının çok aykırı olması nedeniyle 2001 yılı, analiz dışında bırakıldı. Beş önemli değişken için yapılan analiz sonucunda, Bursa'nın Türkiye içindeki öneminin ilgili dönemde farklı oranlarda azaldığını görüyoruz. Bursa'nın 250 büyük firmasının Türkiye'nin 500 büyük firması içinde brüt katma değer olarak payının azalış hızı ise diğer oranlara göre en hızlı olanı.
Belirlediğimiz bu azalmanın nedeni, Bursa'da sanayileşmenin ülke geneline göre çok önceden başlaması ve bir noktadan sonra doygunluğa ulaşması olabilir. Ancak nedenler her ne olursa olsun, 1997-2008 döneminde Türkiye, Bursa'ya göre ilgilendiğimiz değişkenler açısından daha hızlı büyümüştür. Şunu da eklemeliyiz ki, oranlardaki azalma hızı ciro ve öz sermaye açısından 2001'den sonra daha da hızlanmış durumdadır. Bu göstergelerin, kentin geleceğine yönelik planlamalarda göz önüne alınmalarının yararlı olacağını düşünüyoruz. Bunların, sanayileşmede doygunluğun işaretleri olarak ele alınmaları için ise daha ayrıntılı irdelemelere gerek vardır.
Prof.Dr. İbrahim Lazol
Bu çalışmada yapılan karşılaştırmalı analiz sonucunda sektörel olarak genel eğilimler ortaya konmuştur. Elde edilen sonuçlar, 2009 yılının Bursa'daki 250 en büyük firma açısından, işletmelerin finansal durumlarını önceki yıllara göre koruduğunu göstermektedir. Diğer taraftan, büyüme bakımından daha çok kendini koruma planlarının gerçeğe dönüştüğü de anlaşılmaktadır.
Ayrıca, otomotiv sektörünün Bursa ekonomisi için büyüyen bir öneme sahip olduğu da öne çıkan finansal göstergelerdendir.
İşletmelerin satışları içindeki ihracat payı 2006'da %34; 2007 yılında %28: 2008 yılında %31 iken, 2009 yılında %25'e düşmesi işletmelerin iç pazara yöneliş trendi yanında, daralan dış pazar ve kur teşvik gerçeğini de sergiliyor.
İşletmelerin yarattığı katma değer büyüklüklerinin 2009 yılında da genel trend içinde kaldığı ve ekonomi gerçekleriyle uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Otomotivden sonra tekstilin en yüksek katma değer yaratan sektör olarak bir ölçüde desteklenmesi gereği ortaya çıkmaktadır.
Prof.Dr. Güven SAK - İcra Direktörü-TEPAV
Araştırmanın sonuçlarına göre 2009 yılında 250 firmanın 212 tanesi kar etmiştir. Listedeki kar eden firma sayısının 2007 yılında 225, 2008 yılında 194 olduğu göz önünde bulundurulduğunda 2009 yılında firmalarda bir iyileşme gözlenmektedir. Listedeki kar eden 212 firmanın karları toplamı 1.6 milyar TL'dir. 2008 yılının listesindeki 194 firmanın karları toplamının 1.5 milyar TL olduğu göz önünde bulundurulursa karların toplamında da artış olduğu görülmektedir. Bursa'daki 250 büyük firmanın sektörlere göre dağılımına bakıldığında ortaya aşağıdaki tablo çıkmaktadır. Listede 65 firma ile temsil edilen Otomotiv sektörünün ardından 53 firma ile tekstil ve 38 firma ile gıda-tarım-hayvancılık sektörleri gelmektedir. 2008 yılına göre firma sayılarında ufak farklar görülmesine rağmen ilk sekiz sektörün sıralaması değişmemiştir. Makine-Metal sektöründeki performans düşüşünün yakından takip edilmesi ve bu sektörde iyileşmeyi sağlayacak önlemlerin alınması son derece faydalı olacaktır.
Prof. Dr. İlker Parasız
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
İdare Meclisi Üyesi
Son otuz yıl içinde yurt içi ve yurt dışı ticaretinin artmasında;
Teknolojik gelişme, artan uluslar arası rekabet, ticaretin üzerine konan engellerin azaltılması, ulaştırma maliyetlerinin durması,
Üretim süreçlerinin düşey olarak bölünerek farklı ülkelere taşınması önemli rol oynamıştır.
Özellikle düşey uzmanlaşma üretimin ithalat gereksinimini arttırmış ve gelişmiş ülkelerle genelinde ülkemiz gibi yükselen ekonomilerde, özellikle Bursa ile gelişmiş ülke firmaları arasında üretim sürecinin bölüşülmesine katkı yapmıştır.
Bursa'nın geleneksel olarak ABD'deki Detroit benzeri konumu, beşeri sermaye birikimi, son yıllarda Ar-Ge yatırımlarının artması Bursa firmalarının klasik azalan verimler yasası yerine yeni ekonominin bir uzantısı olan artan verimler yasasının nimetlerinden yararlanmasına olanak vermiştir.
Bursa'nın ana metal sektöründeki gelişmeler Bursa'nın dolayısıyla Türkiye'nin nihai mallarda avantajı artarken ara mallarda avantajı tartışmalıdır.
2000-2006 yılları arasında gelişmiş ülkeler makine ve teçhizat imalatı, radyo, TV ve haberleşme imalatı ile tıbbi, optik aletler imalatı mal gruplarının nihai mallarında net ithalatçı iken diğer mal gruplarının nihai mallarında net ihracatçı konumundadır. Bu durumun tersi bir görünümü Bursa sanayii vermektedir. Özellikle Bursa'nın sahip olduğu makine ve techizat sektörünün rekabet gücünün çok fazla olduğu da gözlenmektedir. Burada da Bursa'nın hem nihai hem de ara mallarında RCA ‘ ya sahip olmasının rolü büyüktür. Ulaşım araçlarında da Bursa sanayii makine sektörüne benzer bir şekilde RCA avantajına sahip olduğu görülmektedir. Nitekim Bursa'daki otomobil fabrikaları ve oto yan sanayi iş hacmi sıralamalarında en üst sırayı ve sıraları paylaşmaktadır.
Öte yandan Bursa'nın süt ve süt mamulleri üretiminde de ülkemizin sayılı firmalarının sahip olduğunu görüyoruz.
Prof. Dr. Kerem ALKİN
Bursa'nın en önemli 250 kuruluşu içerisinde, ilk 5 kuruluşun 2009 ihracatı ise 6 milyar dolar düzeyindedir. Yani, ilk 5 kuruluş, toplam ihracatın yüzde 63'ü geçen kısmını, ilk 2 kuruluş ise yüzde 32'sini gerçekleştirmektedir. Bu nedenle, Bursa'nın en önemli 250 kuruluşunun ihracat becerisinin arttırılması gerektiği de görülmektedir. İlk 250 firmanın yüzde 33'ünün hiç ihracat yapmıyor oluşu dikkatle ele alınması gereken bir husustur. Bursa'nın en önemli 250 kuruluşunun en az yarısının önümüzdeki birkaç yıl içerisinde ihracat yapabilen firmalara dönüşmesi, Bursa'nın ekonomik anlamda derinleşmesine de katkı sağlayacaktır.
Tüm bu avantaj ve fırsatlarına rağmen, Bursa 2009 yılında yüzde 14,7'lik işsizlik oranı ve yüzde 49,4 oranındaki işgücüne katılma oranı ile, küresel krizden istihdam boyutunda etkilendiğini göstermektedir. 2008 yılında ise, Bursa'da işsizlik oranı yüzde 10,8, işgücüne katılım oranı ise yüzde 50,2 idi. İstihdam verileri, Bursa'nın önümüzdeki yıllar için sektör çeşitlendirmesi ve hizmet sektöründe daha fazla atılım yaparak, imalat sanayinde ortaya çıkacak istihdam sıkışmalarına alternatif iş olanakları oluşturması gerektiğine işaret etmektedir. Bursa'nın hizmet sektörü alanındaki yatırımlarını çeşitlendirmesi, önümüzdeki dönemde gündeme gelebilecek olası yeni ekonomik krizler nedeniyle ortaya çıkabilecek istihdam sorunlarına alternatif çözüm oluşturabilir.
2009 yılı verilerine göre Bursa'nın en büyük 250 firması
1 OYAK RENAULT 5.773.432.736
2 TOFAŞ 5.087.738.154
3 BOSCH 1.144.016.859
4 BORÇELİK 1.142.493.914
5 SÜTAŞ 650.130.174
6 ZORLU ENERJİ 563.542.345
7 BİS ENERJİ 514.188.892
8 ÖZDİLEK 493.739.093
9 KORTEKS 477.950.686
10 YEŞİM 451.878.571
11 TÜRK PRYSMİAN 446.833.700
12 GEMLİK GÜBRE 403.687.969
13 STARWOOD 380.275.190
14 BURSAGAZ 349.531.280
15 KARSAN OTOMOTİV 310.055.312
16 YEŞİM TEKSTİL 302.359.023
17 İSMİ AÇIKLANMADI 266.465.725
18 KAMİL KOÇ 247.167.457
19 ERİKLİ 241.404.792
20 COMPONENTA DÖKTAŞ 240.774.002
21 ŞAYPA 229.751.683
22 COŞKUNÖZ 226.701.013
23 KÜÇÜKÇALIK TEKSTİL 209.890.975
24 B-PLAS 209.161.071
25 BEYÇELİK GESTAMP 204.467.144
26 AKPA 196.981.724
27 MATLI YEM A.Ş. 194.113.300
28 MAJOR-SKT OTO 183.681.205
29 İSMİ AÇIKLANMADI 179.713.459
30 ÇİMTAŞ 179.006.693
31 BURULAŞ 178.737.221
32 BOYTEKS 178.316.139
33 EĞRETLİ GIDA 171.000.317
34 İSMİ AÇIKLANMADI 167.798.969
35 BOSEN ENERJİ 164.210.855
36 ERMETAL 163.183.110
37 AUNDE TEKNİK TEKSTİL 156.966.538
38 KEREVİTAŞ GIDA 155.695.068
39 SERTA GIDA 155.111.203
40 BURSA ÇİMENTO 151.739.480
41 S.S. MARMARA 144.572.042
42 TEKNİK MALZEME 136.949.401
43 ERBAK-ULUDAĞ 136.676.720
44 BIRAN İPLİK 135.922.257
45 BPO-B. PLAS-PLASTİC 131.516.834
46 DURMAZLAR MAKİNA 130.342.237
47 AROMA 129.460.674
48 AKBAŞLAR TEKSTİL 124.174.105
49 İSMİ AÇIKLANMADI 115.132.656
50 HARPUT TEKSTİL 114.113.984
51 BOSCH FREN 112.263.564
52 ÇEMTAŞ ÇELİK MAKİNA 111.263.985
53 MENGERLER TİC. 110.269.540
54 ERİKLİ SU 103.906.355
55 ŞENTÜRKLER 102.465.799
56 LEAR TRİM OTO 101.918.049
57 İSMİ AÇIKLANMADI 97.892.502
58 COŞKUNÖZ RADYATÖR 97.053.130
59 SUNTEKS DOKUMA 95.012.863
60 BOSCH REXROTH OTOM..... 94.994.468
61 YAZAKİ 94.256.509
62 BURCMAN ELEKTRONİK 93.987.329
63 ÖZTANER GIDA 91.415.304
64 COŞKUNÖZ-MA OTOM 91.248.616
65 PENGUEN GIDA 86.623.048
66 EKER SÜT 86.019.058
67 GÖLİPLİK ŞEREMET 85.009.211
68 FICOSA OTOMOTİV 83.346.436
69 ERBAK-ULUDAĞ 82.763.135
70 SERRA SÜNGER 82.386.998
71 TAŞDELEN TEKSTİL 80.792.237
72 TKİ BURSA LİNYİTLERİ 79.919.993
73 COATS (TÜRKİYE) 79.463.731
74 ERGİN PETROL 78.614.122
75 POLYTEKS TEKSTİL 78.103.571
76 P.M.S.METAL PROFİL 76.852.193
77 FENUĞURSAN GIDA 75.742.199
78 LEONI KABLO 75.332.045
79 İSMİ AÇIKLANMADI .75.007.739
80 ÇİLEK MOB. A.Ş. 74.016.156
81 EMEK YAĞ SANAYİ A.Ş. 72.268.381
82 SİNTA 72.166.837
83 E.N.A.TEKSTİL 70.253.793
84 A VE B ELEKTRONİK 70.097.920
85 GRAMMER KOLTUK 69.380.910
86 ACARSOY TEKSTİL 69.202.527
87 BAYKAL MAKİNA 68.109.313
88 BAKTAT GIDA SAN. 66.505.934
89 LOW PROFİLE 63.837.221
90 ERMAKSAN MAKİNE 63.725.202
91 RUDOLF DURANER 63.349.915
92 İNOKSAN 62.853.440
93 OBASAN 62.543.119
94 PARLADI METAL 62.044.609
95 FORMFLEKS 61.888.130
96 TI OTOMOTİV SANAYİ 58.763.960
97 İSMİ AÇIKLANMADI .58.575.755
98 SİFAŞ SENTETİK A.Ş. 58.321.942
99 ÖNALLAR YEM SANAYİ 58.127.910
100 GES TEKSTİL 57.489.217
101 OTOTRİM PANEL A.Ş 56.700.004
102 İSMİ AÇIKLANMADI .55.308.658
103 HASTAVUK 54.202.194
104 TURGUT SEYHAN ve K. 53.950.072
105 MGI-COUTIER MAKİNA 53.465.169
106 HALİS PETROL 53.165.813
107 KONGRE ORGANİZASYON 53.078.609
108 NESTLE 51.696.561
109 ULUDAĞ MADEN SULARI 50.866.113
110 MAYSAN MANDO 50.669.844
111 MAY-AGRO TOHUMCULUK 50.652.560
112 İSMİ AÇIKLANMADI .50.495.945
113 BELTAN VİBRACOUSTİC 50.452.876
114 BURKAY UĞUR KAUÇUK 50.226.194
115 CONTITECH 49.979.944
116 GEMPORT GEMLİK LİMAN 49.263.835
117 DOST-DOKUMACILIK 49.230.355
118 TEKNOLOJİKS 48.841.849
119 MARTAŞ 48.204.868
120 ÖZDİLEK TEKSTİL 47.956.852
121 HADİM GIDA 47.608.351
122 İSMİ AÇIKLANMADI ..47.574.739
123 D.E.B.Y TEKSTİL 47.529.595
124 N.B.R. MAKİNA 47.527.910
125 FICOSA INTERNATIONAL 47.525.711
126 ERMAKSAN A.Ş. 47.291.099
127 TEKMİS TEKSTİL A.Ş. 46.906.169
128 BOLACALAR UN 46.056.730
129 KIRCILAR DERİ 46.009.073
130 TEKNİK OTO SERVİS 45.947.677
131 KİNTEKS DOKUMA 45.647.737
132 SÖNMEZ AGB TEKNOLOJİ 44.877.435
133 MESKAR YAPI MLZ 44.853.928
134 ALARA TARIM ÜRÜNLERİ 44.708.148
135 FİSTAŞ FANTAZİ İPLİK 44.439.895
136 AKTECH HAVA SÜSP 44.246.195
137 IŞIKSOY TEKSTİL 44.088.040
138 DANIŞ YAPI MADENCİLİK 43.989.042
139 ÇELİKPAN ISI SİST. 43.787.867
140 SİMGE MAT MADENCİLİK 43.743.059
141 DİNA/VANELLİ TEKSTİL 43.641.970
142 BANOTO OTOMOTİV A.Ş. 43.562.848
143 PRESMETAL OTOMOTİV 43.545.366
144 VARLI PETROL ÜR 43.269.859
145 SÖNMEZ ELEKTRİK 42.781.254
146 ÜÇGE MAĞAZA EKİPM 42.300.540
147 KÖRÜSTAN BURSA 42.132.590
148 BUPET BURSA PETROL 41.898.308
149 İSMİ AÇIKLANMADI .41.835.476
150 ÖZ TEKSTİL SANAYİ 41.660.098
151 İSMİ AÇIKLANMADI .41.496.138
152 SÜLEYMAN BURSALI 40.598.842
153 UMUT İNŞAAT 40.594.375
154 CONTİTECH LASTİK 40.390.324
155 AK-PRES METAL 40.297.882
156 NESKAR OTOMOTİV 40.267.944
157 B.ERGÜNLER YOL YAPI 40.162.281
158 ACAR İHR. İTH 40.139.021
159 MEGA TEKSTİL SANAYİ 39.458.308
160 SAMANCI GIDA 39.162.420
161 FEKA OTOMOTİV 38.859.232
162 GEMLİK DOĞAL GAZ 38.245.066
163 KIZIL GIDA NAKLİYAT 38.167.300
164 AYSAT DÖVİZ VE ALTIN 37.714.026
165 E-LİF TEKSTİL SANAYİ 37.647.007
166 RIETER ERKURT OTOM 37.489.179
167 KAR OTO OTOMOTİV 37.487.705
168 SILA TEKNİK OTO 37.319.686
169 YÜŞENLER DÖVİZ 36.394.726
170 TUŞPA YAPI MALZ. .36.274.041
171 ASİL ÇELİK A.Ş. 36.087.543
172 PROFİL SANAYİ 36.059.767
173 ANNAÇLAR GIDA 36.049.189
174 FİSTAŞ DIŞ TİCARET 34.991.539
175 UNİZİRVE BURSA GIDA 34.939.443
176 YILMAZ SÜNGER 34.841.966
177 İSMİ AÇIKLANMADI ..34.666.930
178 KOÇASLANLAR OTOM. 33.992.922
179 OYTAŞ-YILDIZ 33.611.216
180 ESKAPET PET ÜRÜNLERİ 33.519.997
181 AKYAPAK MAKİNA 33.453.871
182 BESAŞ 33.276.041
183 SÖNMEZ-KOÇ OTO 32.980.769
184 YEREKONMAZLAR MOB 32.834.469
185 İSMİ AÇIKLANMADI .32.772.744
186 EMAŞ PLASTİK SANAYİ 32.598.834
187 PLASTİFORM PLASTİK 32.052.547
188 PENKON GIDA SANAYİ A.Ş. 32.026.380
189 HAKSAN OTOMATİV 31.689.559
190 EMARC-ÇELİK 31.495.837
191 KAFKAS A.Ş 31.291.159
192 GÜRSEL DÖVİZ ALTIN 31.003.823
193 LASPAR KAUÇUK 30.771.731
194 SOFİTEKS TEKSTİL 30.764.384
195 KÖPÜK SÜNGER 30.471.047
196 FOAM LİNE - BURSA S 30.147.819
197 ŞAHİNKUL MAKİNA 30.125.416
198 SÖNMEZ ENERJİ 30.089.394
199 DURAK TEKSTİL SANAYİ 29.952.440
200 MAKYAĞSAN 29.545.340
201 ŞAHİNCE OTOMOTİV 29.205.306
202 KORAY SPOR MALZ 29.017.878
203 YILMAR ÇELİK 28.615.093
204 İSMİ AÇIKLANMADI .28.493.584
205 BARLA PETROL 28.488.508
206 İNALLAR OTOMOTİV 28.446.013
207 BÜROSİT 28.288.503
208 BEZTAŞ TEKSTİL 28.117.569
209 GÖKŞİN GIDA 27.879.361
210 NERGİS A.Ş. 27.753.825
211 YEPSAN YEDEK PARÇA SAN. 27.705.703
212 YÜREK TEKSTİL SANAYİ 26.640.546
213 TOKSAN YEDEK PARÇA 26.590.622
214 SİMPET AKARYAKIT 26.557.216
215 TRAKYA NAKLİYAT 26.348.684
216 PAKKENS YEDEK PARÇA 26.320.803
217 HSS OTOMOTİV 26.192.761
218 ÇELİKPAN ISI SİSTEMLERİ 26.003.758
219 ÖZTİMURLAR İNŞAAT 25.994.034
220 AKINDEMİR PETROL 25.975.856
221 AYDIN VİNÇ, 25.620.679
222 ZEKERİYA BAYRAK 25.460.163
223 KYB SÜSPANSİYON SİST. 25.406.241
224 ŞENTÜRK OTO 25.251.908
225 SÖNMEZ TURİZM 25.157.678
226 ELYAF TEKSTİL A.Ş. 24.603.443
227 SISTEMI COMANDI MEC 24.587.251
228 AKYAPAK MAKİNA SANAYİ 24.362.520
229 GÜNAY DÖVİZ VE ALTIN 24.303.941
230 BURKAY TEKSTİL SANAYİ 23.801.772
231 KAPİMSAN OTOMOTİV 23.604.917
232 SOYİÇ İNŞ. TAAH. 23.491.814
233 ŞAHİNLER METAL MAKİNA 23.483.954
234 İSMİ AÇIKLANMADI 23.398.243
235 OZAN BOYA 23.177.093
236 AKTAŞ SÜSPANSİYON 23.122.430
237 GÖKŞİN İNŞAAT 23.051.340
238 ŞANÇELİK OTOMOTİV 22.831.312
239 KIRPART OTOMOTİV 22.814.020
240 YILMAR DIŞ TİCARET 22.799.634
241 S.Y.K.TEKSTİL SANAYİ 22.631.156
242 BATI DOKUMACILIK SANAYİ 22.525.059
243 MARSAL GIDA SANAYİ 22.363.265
244 SÖNMEZ A.S.F. 22.257.610
245 AKDEM TEKSTİL SANAYİ 22.240.181
246 İNPET OTOMOTİV PETROL 21.776.619
247 ERKLER AKARYAKIT 21.752.599
248 TEKNİK 20 MAKİNA 21.703.248
249 ETAY GİYİM A.Ş. 21.553.078
250 ETAY GİYİM SANAYİ 21.445.270
2009 TOPLAM..............................33.785.078.575
2008 TOPLAM..............................34.223.749.826
BTSO ''Bursa'daki 250 Büyük Firma Araştırması''na göre, Bursa'nın ilk 250 büyük firmasının yüzde 26'sını oluşturan otomotiv ana ve yan sanayi firmaları, cironun da yüzde 49'unu elinde bulunduruyor.
Şirketlerin 2009 yılı içinde yaptıkları net ciro tutarları esas alınarak oluşturulan araştırmada, OYAK Renault, 5 milyar 773 milyon lira ciroyla Bursa'nın en büyük firması oldu. TOFAŞ 5 milyar 87 milyon lirayla ikinci, Bosch Sanayi ve Ticaret A.Ş ise 1 milyar 144 milyon lirayla üçüncü sırada yer aldı. 2009 yılında 250 firmanın toplam cirosu, önceki yıla yüzde 1,3 gerileyerek 33 milyar 785 milyon lira olarak gerçekleşti.
Sıralamada yüzde 26'lık payla ilk sırada yer alan otomotiv ana ve yan sanayi sektörü, 16 milyar 554 milyon lirayla Bursa'nın en büyük 250 firmasının toplam cirosunun yüzde 49'unu tek başına elde etti. Yüzde 21'lik payla ikinci sırada yer alan tekstil ve konfeksiyon sektörü ise ilk 250 firmanın toplam cirosundan yüzde 13'lük pay aldı. 250 firmanın iş imkanı sağladığı kişi sayısı, bir önceki yıla göre yüzde 6,5 gerileyerek 96 bin 603 kişi oldu. Sıralamada en fazla istihdam sağlayan sektör, 35 bin 262 kişiyle otomotiv ana ve yan sanayi olurken, tekstil ve konfeksiyon sektöründe faaliyet gösteren firmalar da 24 bin 30 kişiye iş imkanı sağladı.
KAR ARTIŞI YÜZDE 40'I BULDU
İlk 250 firmanın vergi öncesi dönem karları, önceki yıla göre yüzde 40'lık artışla 1 milyar 369 milyon liraya ulaştı. Otomotiv ana ve yan sanayinde faaliyet gösteren firmaların vergi öncesi dönem karı, yüzde 3,4'lük düşüşle 527 milyon 819 lira olarak gerçekleşti. Sert düşüş yaşayan sektörlerin başında ise makine ve metal geldi. Sıralamada 26 firmayla yer alan sektörün vergi öncesi dönem karı, yüzde 87'lik azalmayla 39 milyon 751 bin liraya indi.
Türkİye ekonomisine yön veren önemli profesörlerimizin araştırma hakkındaki kısa değerlendirmeleri ise şöyle;
Prof. Dr. Necmi GÜRSAKAL
Elde ettiğimiz oranların kaba göstergeler olduklarını ve deyim yerindeyse, Bursa ve Türkiye açısından özel kesimin en üst tabakasına ilişkin bir şeyler anlattıklarını belirtmeliyiz. Örneğin, KOBİ'ler açısından durum farklı olabilir. Diğer yandan, gerek ISO'nun gerekse BTSO'nun çalışmalarının Türkiye ve Bursa için oldukça iyi birer gösterge olduklarını da vurgulamamız gerekir.
Temel amacımız, ilgilendiğimiz oranların genel eğilimini açıklamaktır. Bu nedenle, 2001 yılının kriz yılı olması ve oranlarının çok aykırı olması nedeniyle 2001 yılı, analiz dışında bırakıldı. Beş önemli değişken için yapılan analiz sonucunda, Bursa'nın Türkiye içindeki öneminin ilgili dönemde farklı oranlarda azaldığını görüyoruz. Bursa'nın 250 büyük firmasının Türkiye'nin 500 büyük firması içinde brüt katma değer olarak payının azalış hızı ise diğer oranlara göre en hızlı olanı.
Belirlediğimiz bu azalmanın nedeni, Bursa'da sanayileşmenin ülke geneline göre çok önceden başlaması ve bir noktadan sonra doygunluğa ulaşması olabilir. Ancak nedenler her ne olursa olsun, 1997-2008 döneminde Türkiye, Bursa'ya göre ilgilendiğimiz değişkenler açısından daha hızlı büyümüştür. Şunu da eklemeliyiz ki, oranlardaki azalma hızı ciro ve öz sermaye açısından 2001'den sonra daha da hızlanmış durumdadır. Bu göstergelerin, kentin geleceğine yönelik planlamalarda göz önüne alınmalarının yararlı olacağını düşünüyoruz. Bunların, sanayileşmede doygunluğun işaretleri olarak ele alınmaları için ise daha ayrıntılı irdelemelere gerek vardır.
Prof.Dr. İbrahim Lazol
Bu çalışmada yapılan karşılaştırmalı analiz sonucunda sektörel olarak genel eğilimler ortaya konmuştur. Elde edilen sonuçlar, 2009 yılının Bursa'daki 250 en büyük firma açısından, işletmelerin finansal durumlarını önceki yıllara göre koruduğunu göstermektedir. Diğer taraftan, büyüme bakımından daha çok kendini koruma planlarının gerçeğe dönüştüğü de anlaşılmaktadır.
Ayrıca, otomotiv sektörünün Bursa ekonomisi için büyüyen bir öneme sahip olduğu da öne çıkan finansal göstergelerdendir.
İşletmelerin satışları içindeki ihracat payı 2006'da %34; 2007 yılında %28: 2008 yılında %31 iken, 2009 yılında %25'e düşmesi işletmelerin iç pazara yöneliş trendi yanında, daralan dış pazar ve kur teşvik gerçeğini de sergiliyor.
İşletmelerin yarattığı katma değer büyüklüklerinin 2009 yılında da genel trend içinde kaldığı ve ekonomi gerçekleriyle uyumlu olduğu tespit edilmiştir. Otomotivden sonra tekstilin en yüksek katma değer yaratan sektör olarak bir ölçüde desteklenmesi gereği ortaya çıkmaktadır.
Prof.Dr. Güven SAK - İcra Direktörü-TEPAV
Araştırmanın sonuçlarına göre 2009 yılında 250 firmanın 212 tanesi kar etmiştir. Listedeki kar eden firma sayısının 2007 yılında 225, 2008 yılında 194 olduğu göz önünde bulundurulduğunda 2009 yılında firmalarda bir iyileşme gözlenmektedir. Listedeki kar eden 212 firmanın karları toplamı 1.6 milyar TL'dir. 2008 yılının listesindeki 194 firmanın karları toplamının 1.5 milyar TL olduğu göz önünde bulundurulursa karların toplamında da artış olduğu görülmektedir. Bursa'daki 250 büyük firmanın sektörlere göre dağılımına bakıldığında ortaya aşağıdaki tablo çıkmaktadır. Listede 65 firma ile temsil edilen Otomotiv sektörünün ardından 53 firma ile tekstil ve 38 firma ile gıda-tarım-hayvancılık sektörleri gelmektedir. 2008 yılına göre firma sayılarında ufak farklar görülmesine rağmen ilk sekiz sektörün sıralaması değişmemiştir. Makine-Metal sektöründeki performans düşüşünün yakından takip edilmesi ve bu sektörde iyileşmeyi sağlayacak önlemlerin alınması son derece faydalı olacaktır.
Prof. Dr. İlker Parasız
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
İdare Meclisi Üyesi
Son otuz yıl içinde yurt içi ve yurt dışı ticaretinin artmasında;
Teknolojik gelişme, artan uluslar arası rekabet, ticaretin üzerine konan engellerin azaltılması, ulaştırma maliyetlerinin durması,
Üretim süreçlerinin düşey olarak bölünerek farklı ülkelere taşınması önemli rol oynamıştır.
Özellikle düşey uzmanlaşma üretimin ithalat gereksinimini arttırmış ve gelişmiş ülkelerle genelinde ülkemiz gibi yükselen ekonomilerde, özellikle Bursa ile gelişmiş ülke firmaları arasında üretim sürecinin bölüşülmesine katkı yapmıştır.
Bursa'nın geleneksel olarak ABD'deki Detroit benzeri konumu, beşeri sermaye birikimi, son yıllarda Ar-Ge yatırımlarının artması Bursa firmalarının klasik azalan verimler yasası yerine yeni ekonominin bir uzantısı olan artan verimler yasasının nimetlerinden yararlanmasına olanak vermiştir.
Bursa'nın ana metal sektöründeki gelişmeler Bursa'nın dolayısıyla Türkiye'nin nihai mallarda avantajı artarken ara mallarda avantajı tartışmalıdır.
2000-2006 yılları arasında gelişmiş ülkeler makine ve teçhizat imalatı, radyo, TV ve haberleşme imalatı ile tıbbi, optik aletler imalatı mal gruplarının nihai mallarında net ithalatçı iken diğer mal gruplarının nihai mallarında net ihracatçı konumundadır. Bu durumun tersi bir görünümü Bursa sanayii vermektedir. Özellikle Bursa'nın sahip olduğu makine ve techizat sektörünün rekabet gücünün çok fazla olduğu da gözlenmektedir. Burada da Bursa'nın hem nihai hem de ara mallarında RCA ‘ ya sahip olmasının rolü büyüktür. Ulaşım araçlarında da Bursa sanayii makine sektörüne benzer bir şekilde RCA avantajına sahip olduğu görülmektedir. Nitekim Bursa'daki otomobil fabrikaları ve oto yan sanayi iş hacmi sıralamalarında en üst sırayı ve sıraları paylaşmaktadır.
Öte yandan Bursa'nın süt ve süt mamulleri üretiminde de ülkemizin sayılı firmalarının sahip olduğunu görüyoruz.
Prof. Dr. Kerem ALKİN
Bursa'nın en önemli 250 kuruluşu içerisinde, ilk 5 kuruluşun 2009 ihracatı ise 6 milyar dolar düzeyindedir. Yani, ilk 5 kuruluş, toplam ihracatın yüzde 63'ü geçen kısmını, ilk 2 kuruluş ise yüzde 32'sini gerçekleştirmektedir. Bu nedenle, Bursa'nın en önemli 250 kuruluşunun ihracat becerisinin arttırılması gerektiği de görülmektedir. İlk 250 firmanın yüzde 33'ünün hiç ihracat yapmıyor oluşu dikkatle ele alınması gereken bir husustur. Bursa'nın en önemli 250 kuruluşunun en az yarısının önümüzdeki birkaç yıl içerisinde ihracat yapabilen firmalara dönüşmesi, Bursa'nın ekonomik anlamda derinleşmesine de katkı sağlayacaktır.
Tüm bu avantaj ve fırsatlarına rağmen, Bursa 2009 yılında yüzde 14,7'lik işsizlik oranı ve yüzde 49,4 oranındaki işgücüne katılma oranı ile, küresel krizden istihdam boyutunda etkilendiğini göstermektedir. 2008 yılında ise, Bursa'da işsizlik oranı yüzde 10,8, işgücüne katılım oranı ise yüzde 50,2 idi. İstihdam verileri, Bursa'nın önümüzdeki yıllar için sektör çeşitlendirmesi ve hizmet sektöründe daha fazla atılım yaparak, imalat sanayinde ortaya çıkacak istihdam sıkışmalarına alternatif iş olanakları oluşturması gerektiğine işaret etmektedir. Bursa'nın hizmet sektörü alanındaki yatırımlarını çeşitlendirmesi, önümüzdeki dönemde gündeme gelebilecek olası yeni ekonomik krizler nedeniyle ortaya çıkabilecek istihdam sorunlarına alternatif çözüm oluşturabilir.
2009 yılı verilerine göre Bursa'nın en büyük 250 firması
1 OYAK RENAULT 5.773.432.736
2 TOFAŞ 5.087.738.154
3 BOSCH 1.144.016.859
4 BORÇELİK 1.142.493.914
5 SÜTAŞ 650.130.174
6 ZORLU ENERJİ 563.542.345
7 BİS ENERJİ 514.188.892
8 ÖZDİLEK 493.739.093
9 KORTEKS 477.950.686
10 YEŞİM 451.878.571
11 TÜRK PRYSMİAN 446.833.700
12 GEMLİK GÜBRE 403.687.969
13 STARWOOD 380.275.190
14 BURSAGAZ 349.531.280
15 KARSAN OTOMOTİV 310.055.312
16 YEŞİM TEKSTİL 302.359.023
17 İSMİ AÇIKLANMADI 266.465.725
18 KAMİL KOÇ 247.167.457
19 ERİKLİ 241.404.792
20 COMPONENTA DÖKTAŞ 240.774.002
21 ŞAYPA 229.751.683
22 COŞKUNÖZ 226.701.013
23 KÜÇÜKÇALIK TEKSTİL 209.890.975
24 B-PLAS 209.161.071
25 BEYÇELİK GESTAMP 204.467.144
26 AKPA 196.981.724
27 MATLI YEM A.Ş. 194.113.300
28 MAJOR-SKT OTO 183.681.205
29 İSMİ AÇIKLANMADI 179.713.459
30 ÇİMTAŞ 179.006.693
31 BURULAŞ 178.737.221
32 BOYTEKS 178.316.139
33 EĞRETLİ GIDA 171.000.317
34 İSMİ AÇIKLANMADI 167.798.969
35 BOSEN ENERJİ 164.210.855
36 ERMETAL 163.183.110
37 AUNDE TEKNİK TEKSTİL 156.966.538
38 KEREVİTAŞ GIDA 155.695.068
39 SERTA GIDA 155.111.203
40 BURSA ÇİMENTO 151.739.480
41 S.S. MARMARA 144.572.042
42 TEKNİK MALZEME 136.949.401
43 ERBAK-ULUDAĞ 136.676.720
44 BIRAN İPLİK 135.922.257
45 BPO-B. PLAS-PLASTİC 131.516.834
46 DURMAZLAR MAKİNA 130.342.237
47 AROMA 129.460.674
48 AKBAŞLAR TEKSTİL 124.174.105
49 İSMİ AÇIKLANMADI 115.132.656
50 HARPUT TEKSTİL 114.113.984
51 BOSCH FREN 112.263.564
52 ÇEMTAŞ ÇELİK MAKİNA 111.263.985
53 MENGERLER TİC. 110.269.540
54 ERİKLİ SU 103.906.355
55 ŞENTÜRKLER 102.465.799
56 LEAR TRİM OTO 101.918.049
57 İSMİ AÇIKLANMADI 97.892.502
58 COŞKUNÖZ RADYATÖR 97.053.130
59 SUNTEKS DOKUMA 95.012.863
60 BOSCH REXROTH OTOM..... 94.994.468
61 YAZAKİ 94.256.509
62 BURCMAN ELEKTRONİK 93.987.329
63 ÖZTANER GIDA 91.415.304
64 COŞKUNÖZ-MA OTOM 91.248.616
65 PENGUEN GIDA 86.623.048
66 EKER SÜT 86.019.058
67 GÖLİPLİK ŞEREMET 85.009.211
68 FICOSA OTOMOTİV 83.346.436
69 ERBAK-ULUDAĞ 82.763.135
70 SERRA SÜNGER 82.386.998
71 TAŞDELEN TEKSTİL 80.792.237
72 TKİ BURSA LİNYİTLERİ 79.919.993
73 COATS (TÜRKİYE) 79.463.731
74 ERGİN PETROL 78.614.122
75 POLYTEKS TEKSTİL 78.103.571
76 P.M.S.METAL PROFİL 76.852.193
77 FENUĞURSAN GIDA 75.742.199
78 LEONI KABLO 75.332.045
79 İSMİ AÇIKLANMADI .75.007.739
80 ÇİLEK MOB. A.Ş. 74.016.156
81 EMEK YAĞ SANAYİ A.Ş. 72.268.381
82 SİNTA 72.166.837
83 E.N.A.TEKSTİL 70.253.793
84 A VE B ELEKTRONİK 70.097.920
85 GRAMMER KOLTUK 69.380.910
86 ACARSOY TEKSTİL 69.202.527
87 BAYKAL MAKİNA 68.109.313
88 BAKTAT GIDA SAN. 66.505.934
89 LOW PROFİLE 63.837.221
90 ERMAKSAN MAKİNE 63.725.202
91 RUDOLF DURANER 63.349.915
92 İNOKSAN 62.853.440
93 OBASAN 62.543.119
94 PARLADI METAL 62.044.609
95 FORMFLEKS 61.888.130
96 TI OTOMOTİV SANAYİ 58.763.960
97 İSMİ AÇIKLANMADI .58.575.755
98 SİFAŞ SENTETİK A.Ş. 58.321.942
99 ÖNALLAR YEM SANAYİ 58.127.910
100 GES TEKSTİL 57.489.217
101 OTOTRİM PANEL A.Ş 56.700.004
102 İSMİ AÇIKLANMADI .55.308.658
103 HASTAVUK 54.202.194
104 TURGUT SEYHAN ve K. 53.950.072
105 MGI-COUTIER MAKİNA 53.465.169
106 HALİS PETROL 53.165.813
107 KONGRE ORGANİZASYON 53.078.609
108 NESTLE 51.696.561
109 ULUDAĞ MADEN SULARI 50.866.113
110 MAYSAN MANDO 50.669.844
111 MAY-AGRO TOHUMCULUK 50.652.560
112 İSMİ AÇIKLANMADI .50.495.945
113 BELTAN VİBRACOUSTİC 50.452.876
114 BURKAY UĞUR KAUÇUK 50.226.194
115 CONTITECH 49.979.944
116 GEMPORT GEMLİK LİMAN 49.263.835
117 DOST-DOKUMACILIK 49.230.355
118 TEKNOLOJİKS 48.841.849
119 MARTAŞ 48.204.868
120 ÖZDİLEK TEKSTİL 47.956.852
121 HADİM GIDA 47.608.351
122 İSMİ AÇIKLANMADI ..47.574.739
123 D.E.B.Y TEKSTİL 47.529.595
124 N.B.R. MAKİNA 47.527.910
125 FICOSA INTERNATIONAL 47.525.711
126 ERMAKSAN A.Ş. 47.291.099
127 TEKMİS TEKSTİL A.Ş. 46.906.169
128 BOLACALAR UN 46.056.730
129 KIRCILAR DERİ 46.009.073
130 TEKNİK OTO SERVİS 45.947.677
131 KİNTEKS DOKUMA 45.647.737
132 SÖNMEZ AGB TEKNOLOJİ 44.877.435
133 MESKAR YAPI MLZ 44.853.928
134 ALARA TARIM ÜRÜNLERİ 44.708.148
135 FİSTAŞ FANTAZİ İPLİK 44.439.895
136 AKTECH HAVA SÜSP 44.246.195
137 IŞIKSOY TEKSTİL 44.088.040
138 DANIŞ YAPI MADENCİLİK 43.989.042
139 ÇELİKPAN ISI SİST. 43.787.867
140 SİMGE MAT MADENCİLİK 43.743.059
141 DİNA/VANELLİ TEKSTİL 43.641.970
142 BANOTO OTOMOTİV A.Ş. 43.562.848
143 PRESMETAL OTOMOTİV 43.545.366
144 VARLI PETROL ÜR 43.269.859
145 SÖNMEZ ELEKTRİK 42.781.254
146 ÜÇGE MAĞAZA EKİPM 42.300.540
147 KÖRÜSTAN BURSA 42.132.590
148 BUPET BURSA PETROL 41.898.308
149 İSMİ AÇIKLANMADI .41.835.476
150 ÖZ TEKSTİL SANAYİ 41.660.098
151 İSMİ AÇIKLANMADI .41.496.138
152 SÜLEYMAN BURSALI 40.598.842
153 UMUT İNŞAAT 40.594.375
154 CONTİTECH LASTİK 40.390.324
155 AK-PRES METAL 40.297.882
156 NESKAR OTOMOTİV 40.267.944
157 B.ERGÜNLER YOL YAPI 40.162.281
158 ACAR İHR. İTH 40.139.021
159 MEGA TEKSTİL SANAYİ 39.458.308
160 SAMANCI GIDA 39.162.420
161 FEKA OTOMOTİV 38.859.232
162 GEMLİK DOĞAL GAZ 38.245.066
163 KIZIL GIDA NAKLİYAT 38.167.300
164 AYSAT DÖVİZ VE ALTIN 37.714.026
165 E-LİF TEKSTİL SANAYİ 37.647.007
166 RIETER ERKURT OTOM 37.489.179
167 KAR OTO OTOMOTİV 37.487.705
168 SILA TEKNİK OTO 37.319.686
169 YÜŞENLER DÖVİZ 36.394.726
170 TUŞPA YAPI MALZ. .36.274.041
171 ASİL ÇELİK A.Ş. 36.087.543
172 PROFİL SANAYİ 36.059.767
173 ANNAÇLAR GIDA 36.049.189
174 FİSTAŞ DIŞ TİCARET 34.991.539
175 UNİZİRVE BURSA GIDA 34.939.443
176 YILMAZ SÜNGER 34.841.966
177 İSMİ AÇIKLANMADI ..34.666.930
178 KOÇASLANLAR OTOM. 33.992.922
179 OYTAŞ-YILDIZ 33.611.216
180 ESKAPET PET ÜRÜNLERİ 33.519.997
181 AKYAPAK MAKİNA 33.453.871
182 BESAŞ 33.276.041
183 SÖNMEZ-KOÇ OTO 32.980.769
184 YEREKONMAZLAR MOB 32.834.469
185 İSMİ AÇIKLANMADI .32.772.744
186 EMAŞ PLASTİK SANAYİ 32.598.834
187 PLASTİFORM PLASTİK 32.052.547
188 PENKON GIDA SANAYİ A.Ş. 32.026.380
189 HAKSAN OTOMATİV 31.689.559
190 EMARC-ÇELİK 31.495.837
191 KAFKAS A.Ş 31.291.159
192 GÜRSEL DÖVİZ ALTIN 31.003.823
193 LASPAR KAUÇUK 30.771.731
194 SOFİTEKS TEKSTİL 30.764.384
195 KÖPÜK SÜNGER 30.471.047
196 FOAM LİNE - BURSA S 30.147.819
197 ŞAHİNKUL MAKİNA 30.125.416
198 SÖNMEZ ENERJİ 30.089.394
199 DURAK TEKSTİL SANAYİ 29.952.440
200 MAKYAĞSAN 29.545.340
201 ŞAHİNCE OTOMOTİV 29.205.306
202 KORAY SPOR MALZ 29.017.878
203 YILMAR ÇELİK 28.615.093
204 İSMİ AÇIKLANMADI .28.493.584
205 BARLA PETROL 28.488.508
206 İNALLAR OTOMOTİV 28.446.013
207 BÜROSİT 28.288.503
208 BEZTAŞ TEKSTİL 28.117.569
209 GÖKŞİN GIDA 27.879.361
210 NERGİS A.Ş. 27.753.825
211 YEPSAN YEDEK PARÇA SAN. 27.705.703
212 YÜREK TEKSTİL SANAYİ 26.640.546
213 TOKSAN YEDEK PARÇA 26.590.622
214 SİMPET AKARYAKIT 26.557.216
215 TRAKYA NAKLİYAT 26.348.684
216 PAKKENS YEDEK PARÇA 26.320.803
217 HSS OTOMOTİV 26.192.761
218 ÇELİKPAN ISI SİSTEMLERİ 26.003.758
219 ÖZTİMURLAR İNŞAAT 25.994.034
220 AKINDEMİR PETROL 25.975.856
221 AYDIN VİNÇ, 25.620.679
222 ZEKERİYA BAYRAK 25.460.163
223 KYB SÜSPANSİYON SİST. 25.406.241
224 ŞENTÜRK OTO 25.251.908
225 SÖNMEZ TURİZM 25.157.678
226 ELYAF TEKSTİL A.Ş. 24.603.443
227 SISTEMI COMANDI MEC 24.587.251
228 AKYAPAK MAKİNA SANAYİ 24.362.520
229 GÜNAY DÖVİZ VE ALTIN 24.303.941
230 BURKAY TEKSTİL SANAYİ 23.801.772
231 KAPİMSAN OTOMOTİV 23.604.917
232 SOYİÇ İNŞ. TAAH. 23.491.814
233 ŞAHİNLER METAL MAKİNA 23.483.954
234 İSMİ AÇIKLANMADI 23.398.243
235 OZAN BOYA 23.177.093
236 AKTAŞ SÜSPANSİYON 23.122.430
237 GÖKŞİN İNŞAAT 23.051.340
238 ŞANÇELİK OTOMOTİV 22.831.312
239 KIRPART OTOMOTİV 22.814.020
240 YILMAR DIŞ TİCARET 22.799.634
241 S.Y.K.TEKSTİL SANAYİ 22.631.156
242 BATI DOKUMACILIK SANAYİ 22.525.059
243 MARSAL GIDA SANAYİ 22.363.265
244 SÖNMEZ A.S.F. 22.257.610
245 AKDEM TEKSTİL SANAYİ 22.240.181
246 İNPET OTOMOTİV PETROL 21.776.619
247 ERKLER AKARYAKIT 21.752.599
248 TEKNİK 20 MAKİNA 21.703.248
249 ETAY GİYİM A.Ş. 21.553.078
250 ETAY GİYİM SANAYİ 21.445.270
2009 TOPLAM..............................33.785.078.575
2008 TOPLAM..............................34.223.749.826
Sayı: 742 - Sayı'nın Kapağı
