İnsanlarda yaklaşık 24 saatte bir tekrar eden günlük ritimler vardır. Bu günlük ritim değişikliklerine sirkadiyen ritim denir. Ayrıca, 24 saatlik süre içindeki metabolizma ve davranış temposu olarak da tanımlayabiliriz. Sirkadiyen (İng: Circadian) kelimesi Latin kökenli olup circa "etrafında diem ve dies"günlük veya bir güne yakın anlamındadır. Daha çok bitki, havyan, mantar ve siyanobakterilerde görülür.
Biyolojik saat nasıl çalışır?
Sirkadiyen ritmi düzenleyen en önemli hormon melatonindir. Karanlıkta salınan bu hormon uykuya geçişi sağlar.
Melatonin, kişiye göre değişse de yaklaşık olarak 22:00 ile 06:00 saatleri arasında salgılanır. Salgılanma zamanlarında maruz kalınan yüksek ışık, salınımını bozar ve uyku problemlerine neden olur. Kısaca özetlemek gerekirse periyot şu şekilde işler:
Işık 8Göz 8 RHT (Retinohypothalamic tract) 8SCN (Suprakiazmatik çekirdekler) 8SCG 8 Pineal Bez 8 Norepinefrin 8 cAMP 8 Melatonin
Biyolojik saati bozan durumlar
Jet-lag: Uzun uçak yolculuğunda biyolojik saatlerin düzeni bozulur, bundan dolayı yorgunluk, uykusuzluk gibi sorunlar ortaya çıkabilir,
Gece vardiyaları,
Uykusuz bırakma (Yeni doğan çocuk, işkence altındaki kişiler),
Kutup ve uzay yolculukları,
Işık (Geceleri ışıkların kapatılmaması ya da yeterince karartılmaması),
Gece istirahatini ve uyku düzenini bozan eğitimler, gürültüler, ibadetler, yaşam tarzı vs.
Bu bilgilerin ışığında, insan vücudunun işleyişinde ideal bir saat düzeni vardır.
07.00: Kahvaltı saati: Sindirim organları bu saatte iyi çalışır ve karbonhidratlar depolanmadan enerjiye çevrilir. Kahvaltı en geç 9da bitmelidir.
08.00: Nabız ve tansiyon yükselir: Uyurken dakikada 60 olan kalp atışı uyandığımızda 72- 80 e çıkar.
09-11.00: En etkili çalışma saati: Kısa süre belleği çok iyi durumdadır. Konsantrasyon ve mantıklı düşünebilme yeteneği en yüksek düzeydedir.
12-14.00: Yorgunluk baş gösterir. Dikkat azalır ve uyku basar. Beyne giden kan miktarı azalmıştır. Çünkü kan, sindirim için mide tarafından kullanılacaktır. Öğle yemeğinin ardından iyice ağırlık bastırır. Öğlen yarım saat uyuyanların yüzde 30 kalp krizi geçirme riski azalır.
15.00: Günün en mutlu saati: Bu saatte mutluluk hormonu endorfin en yüksek seviyededir.
16-17.00: Adrenalin en yüksek seviyededir. Kaslar güçlenir. En kuvvetli olduğumuz saatlerdir. Beyin- kas organizasyonu mükemmeldir. Tansiyon ve dolaşım çok iyi durumdadır. Küçük kaslar en güçlü seviyededir.
18.00: Yorgunluk başlar. Akşam yemeği saatidir. Kaslarımız güçsüzleşir, midemiz en çok bu saatte asit salgılar. Aksam yemeği için ideal bir saattir. Pankreas bu saatte çok aktiftir.
19-20.00:Uykuya hazırlık: Havanın kararmasıyla vücudumuz uykuya hazırlanır. Melatonin hormonu salgılanır. Kan basıncı azalır ve nabız yavaşlar. Sindirim devam etmektedir.
21.00: Yemeğin tehlikeli olduğu saatler. Sindirim bitmiştir. Bu durum çok tehlikelidir. Hazmedilmeyen besinler zararlı asitler salgılarlar, bağırsak duvarlarındaki mukozaya hücum ederler.
22.00: Bağışıklık sistemi etkin çalışmaya başlar. Bu saatte akyuvarların aktivitesi artar.
23.00: Tam uyku ve dinlenme saatidir. Stres hormonunun salgılanması durur. Bu saatte sakinleşir, gevşeriz. Tansiyon ve vücut ısısı düşer. Uykuya daldıktan 10 dakika sonra kalp atışımız ve beynimizin çalışması yavaşlar.
24.00: Biz uyurken vücut yenilenir. Gün içinde yıpranan bütün dokularımız derin uykuda salgılanan melatonin hormonu sayesinde yenilenir. Bu günlük yenilenme fırsatını kaçırmak, bir miktar yaşlanmak demektir.
01-02.00: Verimliliğimiz ve dikkat en alt düzeydedir. Bu saatte hala çalışanlar hata yapar, çünkü vücut kendini uyumaya programlamıştır. Görme ve tepkiler yavaşlar. Bu nedenle trafik kazaları bu saatlerde daha fazla olur. Ayrıca leptin hormonu sentez edilmeye başlar.
03.00: Bedensel ve ruhsal olarak kararsız dönem. Melatonin hormonu sayesinde tembel ve kararsız dönemdir.
04.00: Yeni güne hazırlanmak: Stres hormonu yeniden salgılanmaya başlar ve kan basıncı artar.
05- 06.00: Güne hazırlanma saati: Stres hormonu gündüz değerinden 6 katına çıkar. Gece boyu eksilen enerji yeniden oluşmaya başlar. Metabolizma hareketlenir, yeni güne başlamak için hazır duruma geçilir.
Biyolojik saat nasıl çalışır?
Sirkadiyen ritmi düzenleyen en önemli hormon melatonindir. Karanlıkta salınan bu hormon uykuya geçişi sağlar.
Melatonin, kişiye göre değişse de yaklaşık olarak 22:00 ile 06:00 saatleri arasında salgılanır. Salgılanma zamanlarında maruz kalınan yüksek ışık, salınımını bozar ve uyku problemlerine neden olur. Kısaca özetlemek gerekirse periyot şu şekilde işler:
Işık 8Göz 8 RHT (Retinohypothalamic tract) 8SCN (Suprakiazmatik çekirdekler) 8SCG 8 Pineal Bez 8 Norepinefrin 8 cAMP 8 Melatonin
Biyolojik saati bozan durumlar
Jet-lag: Uzun uçak yolculuğunda biyolojik saatlerin düzeni bozulur, bundan dolayı yorgunluk, uykusuzluk gibi sorunlar ortaya çıkabilir,
Gece vardiyaları,
Uykusuz bırakma (Yeni doğan çocuk, işkence altındaki kişiler),
Kutup ve uzay yolculukları,
Işık (Geceleri ışıkların kapatılmaması ya da yeterince karartılmaması),
Gece istirahatini ve uyku düzenini bozan eğitimler, gürültüler, ibadetler, yaşam tarzı vs.
Bu bilgilerin ışığında, insan vücudunun işleyişinde ideal bir saat düzeni vardır.
07.00: Kahvaltı saati: Sindirim organları bu saatte iyi çalışır ve karbonhidratlar depolanmadan enerjiye çevrilir. Kahvaltı en geç 9da bitmelidir.
08.00: Nabız ve tansiyon yükselir: Uyurken dakikada 60 olan kalp atışı uyandığımızda 72- 80 e çıkar.
09-11.00: En etkili çalışma saati: Kısa süre belleği çok iyi durumdadır. Konsantrasyon ve mantıklı düşünebilme yeteneği en yüksek düzeydedir.
12-14.00: Yorgunluk baş gösterir. Dikkat azalır ve uyku basar. Beyne giden kan miktarı azalmıştır. Çünkü kan, sindirim için mide tarafından kullanılacaktır. Öğle yemeğinin ardından iyice ağırlık bastırır. Öğlen yarım saat uyuyanların yüzde 30 kalp krizi geçirme riski azalır.
15.00: Günün en mutlu saati: Bu saatte mutluluk hormonu endorfin en yüksek seviyededir.
16-17.00: Adrenalin en yüksek seviyededir. Kaslar güçlenir. En kuvvetli olduğumuz saatlerdir. Beyin- kas organizasyonu mükemmeldir. Tansiyon ve dolaşım çok iyi durumdadır. Küçük kaslar en güçlü seviyededir.
18.00: Yorgunluk başlar. Akşam yemeği saatidir. Kaslarımız güçsüzleşir, midemiz en çok bu saatte asit salgılar. Aksam yemeği için ideal bir saattir. Pankreas bu saatte çok aktiftir.
19-20.00:Uykuya hazırlık: Havanın kararmasıyla vücudumuz uykuya hazırlanır. Melatonin hormonu salgılanır. Kan basıncı azalır ve nabız yavaşlar. Sindirim devam etmektedir.
21.00: Yemeğin tehlikeli olduğu saatler. Sindirim bitmiştir. Bu durum çok tehlikelidir. Hazmedilmeyen besinler zararlı asitler salgılarlar, bağırsak duvarlarındaki mukozaya hücum ederler.
22.00: Bağışıklık sistemi etkin çalışmaya başlar. Bu saatte akyuvarların aktivitesi artar.
23.00: Tam uyku ve dinlenme saatidir. Stres hormonunun salgılanması durur. Bu saatte sakinleşir, gevşeriz. Tansiyon ve vücut ısısı düşer. Uykuya daldıktan 10 dakika sonra kalp atışımız ve beynimizin çalışması yavaşlar.
24.00: Biz uyurken vücut yenilenir. Gün içinde yıpranan bütün dokularımız derin uykuda salgılanan melatonin hormonu sayesinde yenilenir. Bu günlük yenilenme fırsatını kaçırmak, bir miktar yaşlanmak demektir.
01-02.00: Verimliliğimiz ve dikkat en alt düzeydedir. Bu saatte hala çalışanlar hata yapar, çünkü vücut kendini uyumaya programlamıştır. Görme ve tepkiler yavaşlar. Bu nedenle trafik kazaları bu saatlerde daha fazla olur. Ayrıca leptin hormonu sentez edilmeye başlar.
03.00: Bedensel ve ruhsal olarak kararsız dönem. Melatonin hormonu sayesinde tembel ve kararsız dönemdir.
04.00: Yeni güne hazırlanmak: Stres hormonu yeniden salgılanmaya başlar ve kan basıncı artar.
05- 06.00: Güne hazırlanma saati: Stres hormonu gündüz değerinden 6 katına çıkar. Gece boyu eksilen enerji yeniden oluşmaya başlar. Metabolizma hareketlenir, yeni güne başlamak için hazır duruma geçilir.
Sayı: 1053 - Sayı'nın Kapağı