Yeşil pasaport Devlet yararına bir takım amaçlarla, uygun kriterleri sağlayan kişilere verilen, hususi damgalı bir pasaporttur. Bu benim tarifim.
Eğer bu pasaport vatandaşlar arasında ayrıcalık yaratıyor, bazılarına bir takım imtiyazlar sağlıyor ise, mutlaka ki sağlanan bu imtiyazlar karşılığında Devletin yani vatandaşların tümünün elde edeceği bir takım faydalar olması gerekir, öyle değil mi?
Nedir bu imtiyazlar diye bakıldığında en önemlisi Türk Pasaportunun Dünyanın pek çok ülkesine girişinde vize mecburiyeti olması, vize almadaki sıkıntılı süreç ve Yeşil Pasaport ile bu ülkelere vize muafiyeti sağlanması. Bunun yanında harç muafiyetleri ve benzeri imkanlar.
Bizde yeşil pasaport birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu derecelerden emekli olmuş devlet memurlarına, belirli şartları sağlayan ihracatçılara, avukatlara ve bu kişilerin ailelerine veriliyor. Şimdi yeni çıkacak bir düzenleme ile gazilere ve yakınlarına, şehit yakınlarına verileceği söyleniyor.
Dış işlerinde, elçiliklerde çalışan yurt dışına gidip gelmesi gereken yada yurt dışı görevleri de olan memurlarımızın yeşil pasaport kullanması doğal geliyor ancak geçen yılın aynı dönemine göre 127 bin küsur artarak 5,5 milyon kamu çalışanı eşi ve çocukları ile yaklaşık 22 milyon memur ve ailesi yeşil pasaport ayrıcalığından faydalanıyor. Sayıyı tam bilemesek de maksimum yüzde 10 civarında memurumuzun yeşil pasaport kullanması gereklidir diyelim. Devletimizin ilgili mercilerince görevlendirilmiş bir memurun pasaport rengini kalıcı yada geçici değiştirmek zor değildir herhalde.
Avukatlara neden yeşil pasaport derseniz, bir bilene sormak gerek. Ülkemizde kayıtlı yaklaşık 207 bin avukat var. Aileleri ile birlikte yaklaşık 830 bin. Yurt dışında devlet yararına görev yapan avukat sayısı ise belki bunların yüzde 1 ila 5 aralığındadır maksimum. Geriye kalan avukatların yeşil pasaport kullanmasının devlete yada millete ek getirisi nedir acaba.
İhracatçıyı kısıtlamanın mantığını da anlayamıyorum. İnsanlar serbestçe yurt dışına çıkamaz ise ihracatını nasıl arttıracak, Yada işadamı nasıl malını pazarlayacak da ihracat yapacak, ülkeninde ihracatı artacak, dış ticaret açığı ve cari açığı kapanacak. Üretim sektörünün bu haktan faydalanması çok önemli ihracat miktarlarına vesile olabilir.
Özetle ya biz yeşil pasaport kolaylığının mantığını yanlış değerlendiriyoruz yada bu mesele giderek zorlaşan Avrupa, İngiltere, Amerika başta pek çok ülkeye vize muafiyeti rant aracı olarak kullanılıyor.
Bir de gri pasaport var. Devlet adına yurt dışına resmi görevle çıkacak kişilere, memurlara, proje katılımcılarına ve belirli şartları karşılayan sporcu veya akademisyenlere verilen gri renkli özel bir pasaport türüdür. Yeşil pasaporttan farkı görev süresi ile sınırlı olmasıdır. Hatırlarsanız 2020’de Malatya Yeşilyurt belediyesi çevre eğitimi maksadı ile 45 kişiye gri pasaport çıkartıp Almanya’ya götürmüş, gidenlerin 43’ü geri dönmemiş, bakanlık pek çok soruşturma açmıştı.
Özetle ülkemiz ve milletimize fayda sağlayan özel tavizlere söz olmaz. Ancak şu an yeşil pasaport kullananların büyük çoğunluğu bu imkanı şahsi imkanları adına kullanmaktadır. Dediğimiz odur ki Devlet vatandaşlarının bir kısmına taviz dağıtıyorsa bunun amacı şahsi imkan sağlamak olmamalıdır. O zaman haklı olarak şu söylenir. Avukatlar bu imkandan faydalanıyor ise, iş insanları, mühendisler, mimarlar, doktorlar vb. meslek sahipleri de yeşil pasaport almalıdır. Kaldı ki bu meslek guruplarının yurt dışına çıkarak ülkeye fayda sağlama oranı çok daha fazladır.