24 Şubat tarihli yazımızın başlığı “ABD ne yapmak istiyor?” idi. Yazıda hegemon güç olmanın şartlarına değinmiş ve hegemon gücün devamı için etki alanının sürekli gelişmek durumunda olduğunu ifade etmiştik. Bu durumda ABD’nin sürekli yeni bir toplumu serbest piyasa ekonomisine kazandırması gerekiyor. Küresel ekonomi büyüyecek ki hegemon güç durumunu muhafaza edebilsin.
Tarihçi Paul Kennedy'ye göre hegemon güçlerin sonu genellikle "Aşırı Stratejik Yayılma" nedeniyle gelir; hegemon bir devletin askeri ve siyasi taahhütleri, ekonomik gücünün taşıyabileceğinden fazlaysa çöküş kaçınılmaz olmaktadır. Tarihe baktığımızda bunu doğrulayan olayları net bir şekilde görmekteyiz:
· İspanyol İmparatorluğu - Yenilmez Armada Felaketi: 16. yüzyılda dünyanın en büyük deniz gücü ve altın rezervine sahip olan İspanya, bu üstünlüğünü 1588’de "Yenilmez Armada" olarak anılan donanmasının İngiltere karşısında aldığı ağır yenilgiyle kaybetti. Böylece İspanyol hegemonyası sona erdi.
· Napolyon Fransası - Rusya Seferi: Napolyon, Avrupa'nın neredeyse tamamını kontrol altına almıştı ancak tek bir stratejik hata her şeyi bitirdi. 1812 Rusya Seferi ile Napolyon, 600 bin kişilik dev ordusunun büyük kısmını Rus topraklarında kaybetti ve hegemonik güç olmaktan çıktı.
· Britanya İmparatorluğu - Süveyş Krizi: Üzerinde güneş batmayan imparatorluk, 1956 Süveyş Krizi esnasında ABD'nin uyguladığı ekonomik şantajla geri çekilmek zorunda kaldı. Bu olay, İngiliz hegemonyasının bittiğinin dünyaya resmen ilanı oldu.
Bugüne geldiğimizde, Hürmüz Boğazı’na kilitlenen İran Savaşının ABD’nin hegemonik gücünü test ettiğini savunan akademisyenler görmekteyiz. Gerçekten de arapsaçına dönen bu sürecin, ABD’nin dünyadaki etki alanını belirleyecek bir hal alması ihtimal dahilindedir.
Peki, ortada ABD sonrası boşluğu dolduracak bir hegemonik güç mevcut mu? Çin’in hegemonik güç olabilmesinin önünde ne tür engeller var? Dilerseniz bu soruların cevapları başka bir yazımızın konusu olsun.
Yazımızı tarih birebir tekerrür etmez; ancak güçlerin yükseliş ve çöküş dinamikleri benzer kalıplar izler sonuç cümlesiyle sonlandıralım.