Dış Ticarette “Mücbir Sebep Sertifikaları”
Av. Bahadır Yazıcı - Dış Ticarette “Mücbir Sebep Sertifikaları”

Dış Ticarette “Mücbir Sebep Sertifikaları”

Bugünkü yazıda, çeşitli coğrafyalarda tekrar uygulanmaya başlanan ve gelecek dönemde önümüze pratikte çıkacak olan Mücbir Sebep Sertifikaları’na kısaca değineceğiz. Bu sertifikaların hali hazırda; Çin başta olmak üzere, Rusya, İtalya, Fransa, Bulgaristan’da ve başka ülkelerde tacirlere verilmekte olduğunu biliyoruz. Ancak, bir belgenin gerçekte var olması ve hukuki geçerliliği bulunması, farklı hususlardır.



Mücbir Sebep tanımını önceki yazılarda detaylıca yapmış idik. Ne var ki bugün pek çok kaynakta bu konuda önemli bilgiler de mevcut. Taraflarca mücbir sebep varlığı üzerinde tartışmaya yol açılmaması, tacirlere kolaylık sağlanması amacıyla; ülkelerin ticaret ve sanayi odaları veya ilgili birimleri, ilgili tacirlere “Mücbir Sebep Sertifikası” sağlamaktalar. Sertifikanın rolü, ilgili yargılamada tarafların “mücbir sebep olduğunu” kanıtlaması açısından oldukça önemli. Şüphesiz, bu sertifikanın hukuken geçerli bir delil olması halinde, sertifikadan yararlanan tacir; ilgili sözleşmede yer alan yükümlülüklerini yerine getirememesi nedeniyle ciddi bir rahatlığa kavuşacaktır. Ancak bu belge ne zaman geçerli? Ne kadar geçerli?

Bu sorunun cevabı, taraflar arasındaki sözleşmeye uygulanacak yerel hukuka, belgeyi sağlayan ülkenin belgeyi sağlama şartlarına ve o ülkenin hukuki düzenine göre belli olacak.

İtalyan Ekonomi Bakanlığı 25 Mart tarihinde Mücbir Sebep Sertifikalarının dağıtımı ile ilgili resmi düzenleme gerçekleştirdi. Salgının ilk göründüğü ülke olan Çin, bu kararı 30 Ocak’ta verdi ve Çin’de bugüne kadar sertifika verilen tacirlerin ilgili sözleşmelerinin bedellerinin toplamının 100 Milyar USD bedelini geçtiği biliniyor.

Eğer belgenin düzenlendiği yer ile, sözleşmenin tabi olduğu hukuk sistemi coğrafyası farklı ise; o zaman belgenin geçerliliği büyük bir soru işareti. Nitekim bu sertifikalarda çok açık bir devlet müdahalesi bulunuyor. Tacirler arası işlemlere devlet müdahalesi mevcut.

(Dış ticaret sözleşmelerine hangi hukukun uygulanacağı; sözleşmede yer alan açık ibarelere, sözleşmede yer alan Incoterms hükümlerine veya sözleşmede hiç yer almıyor ise 5718 sayılı Kanun’un 24 ila 29 arası maddelerine göre belirlenir.)

Eğer sözleşmeye Türk hukuku uygulanıyor ise, öncelikle verilen sertifikanın bir yabancı devlet tarafından sağlanan belge olması nedeniyle; bu sertifikayı Resmî Belge haline getirecek ve düzenleyici ülkeye göre uygulanacak (i)konsolosluk onayı, (ii)apostil veya (iii)ikili anlaşma gereği bunlar da olmaksızın, ülkemizde geçerli hale getirilmesi gerekiliyor. Resmî belge haline gelen bu sertifika, maddi bir vakayı tespit etmektedir, dolayısıyla hukuki delil niteliğinde değildir. Bu yüzden maddi delil olarak yer alabilecek olup, hukuki ilişkiyi yine mahkeme inceleyecek ve buna göre karar verecektir.

Kararlar verilirken elbette sertifikayı sağlayan ülkenin, sertifikayı sağlama koşulları da taraf vekillerince kullanılacaktır. Örneğin İtalya’da verilen sertifikalar, yalnızca sertifikayı talep eden tacirin beyanına göre verilmekte ve ekstra detaylı incelemeler yapılmamaktadır. Bu nedenle İtalyan bir satıcının Türk bir tacirle yapacağı alışverişte alacağı sertifika, daha az etkili olacaktır. Öbür yanda Rusya’nın ise, sertifika başvurularının %90’ından fazlasını reddettiği söylenmektedir, dolayısıyla Rusya’dan alınan sertifikanın geçerliliği daha etkili olabilecektir.



Son olarak bu konuda oldukça ender olan bir Yargıtay kararımıza değinmek isterim. 1997 senesinden kalan bir Yargıtay 19. Hukuk Dairesi kararında mahkeme, Rusya parlamentosunda gerçekleşen baskın nedeniyle ifasının imkansızlaştığı iddiasıyla Rus devletinden Mücbir Sebep Sertifikası alan tarafın bu sertifikasını geçerli saymış, sertifikanın varlığını maddi durumun delili olarak görmüş ve Rus tarafın önceden vermiş olduğu teminat mektubunu iade almasına karar vermiştir.



Uyuşmazlıklarımızın her alanda barışçıl yöntemler ile çözülmesi dileğimizle.

Facebook
Sayı: 1252 - Tarih: 26.05.2020
Yazarlarımız